Dört Aile Bir Hane
Dil bizim için çok önemli çünkü biz çevirmeniz. Çevirmen olduğumuz için en iyi çevirilerin insanların kendi anadiline yaptıkları çeviriler olduğunu biliyoruz. Anadilimizin içinde o kadar rahat ve mutluyuz ki anadili konuşamamanın, kullanamamanın, onunla bir şeyler üretememenin ne büyük bir eksiklik olduğunu derinden hissediyoruz. Kaybolan diller için üzülüyoruz çünkü her dilde bambaşka durumları anlatan bambaşka kelimeler olduğunu, tercüme edilemeyen ifadeler olduğunu, dil olmayınca kültürün de en önemli taşıyıcısını kaybettiğini biliyoruz.
İnsan olmak bir dil sahibi olmak, bir dilin içinde yaşamak demek. Belli bir yaşa kadar dil öğretilmeyen çocukların beyinlerinin gelişmediğini ve daha sonra ne kadar uğraşılırsa uğraşılsın dil öğrenemediklerini biliyoruz. Bazı kelimeleri söylerken ya da duyduğumuzda, bir şiire ya da şarkıya kulak kabarttığımızda, çok sevdiğimiz bir yazarı okuduğumuzda, aileden biri başka kimselerin kullanmadığı bir kelime söylediğinde duyduğumuz hazzı biliyoruz.
Şu anda Anadolu’da resmi dil Türkçe dışında onlarca dil konuşuluyor. Dört farklı dil ailesine ait bu diller ve tek bir hanede yani Anadolu’da ikamet etmekteler. Bu dillerin bir kısmı bu coğrafyanın adeta bir parçası haline gelmiş, bir kısmı göçlerle buraya kadar taşınmış. Bir kısmı geniş kitleler tarafından konuşuluyor, bir kısmı sadece bir iki köyde kalmış. Bir kısmı yeni nesillere aktarılmıyor ya da aktarılamıyor. Biz bu ülkede yaşayan insanların anadilleriyle ilişkilerini merak ediyoruz. Dil belli bir mekana, bir yere mi aittir, başka yerde ölür mü, yaşarsa nasıl yaşar, coğrafyaya ne ölçüde bağlıdır, merak ediyoruz. Bilmediğimiz bir dilin yabancılığını aşmanın, onu kullananları ötekileştirmeden bu zenginliği ve çeşitliliği yaşatmanın önemine inanıyoruz.
Bu söyleşi dizisini bir tür ortak dil işlevi gören Türkçenin dışında Anadolu’da şu anda konuşulmakta olan dillerin tarihlerini, hikayelerini öğrenmek için, insanın anadiliyle ilişkisini, yer yer çok mahrem ve vazgeçilmez olan bu ilişkiyi anlamak için düzenliyoruz. Konuşmacılarımızdan bize dilleriyle ilgili şahsi deneyimlerini (mesela büyüklerinden dinledikleri masalların, kolektif acı ve sevinçleri dışavuran şarkıların kendilerindeki izlerini), kendilerinin ve parçası oldukları dil topluluklarının anadilleriyle ilişkilerini nasıl gördüklerini ve yaşadıklarını anlatmalarını bekliyoruz. Bu dillerin tarihleri ve günümüzdeki durumları, birbirleriyle ve Türkçeyle alışverişleri, sözlü ve yazılı mirasları, edebiyatları hakkında bilgilenmek istiyoruz. Konuşabilen, yazabilen, kelimeler üzerinden düşünebilen bir varlık olmanın ne manaya geldiğini biraz düşünmek istiyoruz. Hem pek çok güzelliğin ve hazzın, hem de şiddetin, milliyetçiliğin, ayrımcılığın taşıyıcısı olan dilin, aydınlık ve karanlık taraflarını görmeye çalışmak istiyoruz. Bu tanıma ve anlama gayretinde hepinizi bize katılmaya davet ediyoruz.
Bu söyleşi dizimizin sonunda, katılımcılarımızın anadillerinde, kendi alfabeleriyle yazılmış birer öykü ya da masalın Türkçe çevirileriyle birlikte yer alacağı bir kitap oluşturmayı tasarlıyoruz. Ayrıca bu öykülerin kendi dillerinde okunmasından oluşan bir de CD’yi, mümkünse bilgilendirici görsel malzemeyle birlikte bu kitaba eklemek niyetindeyiz.
20 Şubat 2010 – “Dil, Mülklerin En Tehlikelisi...”
Oruç Aruoba
“Dil varlığın evi”yse “İnsan [da] varlığın çobanı”ysa, o zaman...
Savaş Kılıç Editör, Metis Yayınları
Dil Bizim Nemiz Olur?
Bülent Bilmez Bilgi Üniversitesi Tarih Bölümü
Dilinizi Söyleyin Size Kim Olduğunuzu Söyleyeyim:Türkiye Dilleri ve Kimlikleri
Nurcan Kaya Uluslararası Azınlık Hakları Grubu, Türkiye/Kıbrıs Koordinatörü
Anadil ve İnsan Hakkı: Türkiye’de Mevzuat ve Uygulama
Ayşegül Devecioğlu Yazar
Tütün Tabakasında ve Saç Örgüsündedir
Moderatör- Mehmet Moralı
Lazca- Mehmedali Barış Beşli, Laz Kültür Derneği Başkanı
Kadim, Direngen, Ölümlü Bir Dil: Lazca
Gürcüce- Fahrettin Çiloğlu, Yazar, Türkçe-Gürcüce Pirosmani Dergisi Yayın Yönetmeni
“Her Gittiğin Yerde Kendi Şapkanı Giymelisin!”
Çerkesçe- Murat Papşu, Çevirmen
“Dün Gece Bir Rüya Gördüm,
Anlatsam da Anlamazsınız”
Abhazca - Atay Çeyişakar, İstanbul Kafkas Abhazya Kültür Derneği Eski Başkanı
Kuzey Kafkasya’nın Gizemli Kültürü Khabze/Kabza ve Özelde Abazalar
20 Mart 2010 – Babil Kulesinde Dört Komşu
Moderatör – Mahir Ünsal Eriş
Kürtçe- Sami Tan, İstanbul Kürt Enstitüsü Başkanı, Kürt Dili Uzmanı
Bir Kimlik ve İfade Aracı Olarak Dil
Zazaca - Deniz Gündüz, Yayıncı, Vate Yayınları, Yazar
Zazaca ve Zaza Yazını
Arapça- Adnan Yılmaz, Çevirmen
Türkiye Arapları ve Lûgat-i Dad
Süryanice- Gabriel Akyüz, Mardin Kırklar Kilisesi Horiepiskoposu
Geçmişten Günümüze Süryaniler ve Süryani Dili
3 Nisan 2010 – Balkanlardan Sadece Soğuk Hava... Gelmez
Moderatör – Bayram Şen
Arnavutça- Ahmet Öz, Editör, İthaki Yayınları
Varlık ki Dilin Evidir
Boşnakça- Cemal Şenel, Türkiye Bosna Hersek Kültür Dernekleri Federasyonu Başkanı
Uştipak’tan Sevdalinka’ya Boşnaklar
Bulgarca- Kadriye Cesur, Çevirmen, ÇEVBİR Üyesi
Yuvigi Han – Az Buki Vedi ve Günümüz Bulgarcası
Romanca- Egemen Yılgür, MSÜ Sosyoloji Bölümü
Doktora Öğrencisi
Peripatetik Gruplarda Gizli ve Özel Dil Oluşumu ve
Romanes’in Ayrıcalıklı Konumu
17 Nisan 2010 – Ebruli Bahçe
Moderatör – Ayşe Özdemir
Ermenice- Pakrat Estukyan, Gazeteci (Agos) – Yazar
Kullanım Alanı Daralan Bir Dil!
Ermenice İçin Çeviri Sorunları
Rumca- Ari Çokona, Çevirmen
Bir Dilin Hikayesi: Rumca
Ladino - Mahir Ünsal Eriş
İberya’dan palavra’ya Yahudi İspanyolcası:
Ladino
Türkçe - Prof. Dr. Mehmet Ölmez YTÜ
Anadolu’da Konuşulan Türk Dilleri
